พระนครคีรี (เปิดทุกวัน เวลา 09.00 - 16.00 น.) เป็นพระราชวังบนภูเขาในพระบาทสมเด็จพระจอมเกล้าเจ้าอยู่หัวที่โปรดเกล้าฯ ให้สร้างขึ้นตั้งแต่ พุทธศักราช 2402 บนยอดเขา 3 ยอดติดต่อกัน ภูเขานี้เดิมเรียกว่า เขาสมน (สะ-หมน) ตั้งอยู่ที่ตำบลคลองกระแชง อำเภอเมือง จังหวัดเพชรบุรี พ.ศ. 2404 พระองค์ได้พระราชทานนามว่าเขามหาสวรรค์ ต่อมาเปลี่ยนเป็น เขามไหสวรรย์ พระบาทสมเด็จพระจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว โปรดให้เจ้าพระยาศรีสุริยวงศ์ (ช่วง บุนนาค ต่อมาได้รับพระราชทานบรรดาศักดิ์เป็น สมเด็จเจ้าพระยาบรมมหาศรีสุริยวงศ์ ฯ ) เป็นแม่กองในการก่อสร้าง และพระเพชรพิไสยศรีสวัสดิ์ ( ท้วม บุนนาค ต่อมาได้รับพระราชทานบรรดาศักดิ์เป็น เจ้าพระยาภาณุวงศมหาโกษาธิบดีฯ ) เป็นนายงานก่อสร้าง เมื่อสร้างแล้วเสร็จจึงโปรดเกล้าโปรดกระหม่อมพระราชทานนามว่า พระนครคีรี บริเวณไหล่เขาทางด้านทิศตะวันออก มีวัดหนึ่งชื่อ วัดสมณ (สะ-มะ-นะ) ในหมายรับสั่งรัชกาลที่ 4 (พ.ศ. 2402) ปรากฏชื่อว่า เขามหาสมณปัจจุบัน ประกอบไปด้วย หมู่พระที่นั่ง ตำหนัก และอาคารต่าง ๆ ซึ่งสร้างด้วยไม้ อิฐ และปูน เมื่อพุทธศักราช 2426 ภายหลังจากที่พระราชวังสร้างแล้วเสร็จ 24 ปี พระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัวก็โปรดเกล้า ฯ ให้ทำการบูรณะพระนครคีรีทั่วทั้งบริเวณ ด้วยทรงมีพระราชประสงค์จะใช้เป็นที่ประทับแปรพระราชฐานพักผ่อนพระอิริยาบถ และเพื่อใช้รับรองพระราชอาคันตุกะ นับเป็นการบูรณะซ่อมแซมครั้งแรกของพระราชวังแห่งนี้ ทว่าหลังจากปลายพุทธศักราช 2426 นั้นก็ไม่พบหลักฐานการบูรณะอีกเลยมีเพียงการตกแต่งและดัดแปลงพื้นที่บนพระที่นั่งเพชรภูมิไพโรจน์เพื่อรับรองพระราชอาคันตุกะ เมื่อต้นพุทธศักราช 2453 เท่านั้น หลังจากนั้นพระนครคีรีก็ร้างไป ไม่มีเจ้านายเสด็จมาประทับอีก จนกระทั่งเมื่อพุทธศักราช 2496 พระบาทสมเด็จพระปรมินทรมหาภูมิพลอดุลยเดชฯ บรมนาถบพิตร พร้อมด้วยสมเด็จพระนางเจ้าสิริกิติ์ พระบรมราชินีนาถ เสด็จพระราชดำเนินเป็นการส่วนพระองค์ ทอดพระเนตรเห็นความรกร้าง ขาดการดูแล หมู่พระที่นั่งและอาคารต่าง ๆ ล้วนแล้วแต่ชำรุดทรุดโทรมทั่วกันตามกาลเวลา เช่น สีหมองมัว มีคราบราและตะไคร่น้ำขึ้นทั่วไป อาคารบางหลังเหลือเพียงเสาหรือผนัง หลังคารั่ว ปูนเปื่อยยุ่ย ผุกร่อนและอาคารบางหลังพังทลายลงในที่สุด พระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวภูมิพลอดุลยเดชจึงมีพระราชดำริให้บูรณปฏิสังขรณ์พระนครคีรีขึ้นให้คงสภาพ โดยมีพระราชดำริให้บูรณปฏิสังขรณ์พระนครคีรีขึ้นให้คงสภาพดังเดิม