วัดดอกเอื้อง เป็นวัดที่อยู่ภายในกําแพงเมืองเชียงใหม่ ตามคำบอกเล่าของครูบาอาจารย์เล่าสืบต่อกันมาว่า ผู้คนในบ้านดอกเอื้องส่วนใหญ่มีอาชีพย้อมผ้า เย็บผ้า และปั้นหม้อขาย ในอดีตมีผู้หญิงคนหนึ่งชื่อ แม่เอื้อม ซึ่งประกอบอาชีพ ย้อมผ้า เย็บผ้าขาย กอปรกับเป็นผู้มีจิตศรัทธาในพระพุทธศาสนาเป็นอย่างมาก จึงได้รวบรวมปัจจัยสร้างวัดนี้ขึ้นมาเมื่อปี พ.ศ. 2219 แต่เดิมชื่อวัดนางเอื้อม แต่ต่อมาในปีพ.ศ. 2487 สมเด็จพระพุทธจารย์ (วน ฐิตญาณมหาเถร) จึงเปลี่ยนชื่อใหม่เป็น "วัดดอกเอื้อง" จวบจนปัจจุบัน สำหรับวัตถุจัดแสดงภายในวัดดอกเอื้องนั้น พระพุทธรูปเป็นสัญลักษณ์ที่สำคัญอีกอย่างหนึ่งที่ชาวล้านนานับตั้งแต่อดีตจนกระทั่งปัจจุบันให้ความเคารพและศรัทธา พระพุทธรูปเป็นคำเรียกวัตถุแทนพระพุทธเจ้าที่สร้างขึ้นมาเพื่อใช้เป็นสิ่งเคารพบูชา ซึ่งคำว่า "พระเจ้า" ที่มีความหมายว่าพระพุทธรูปในวัฒนธรรมล้านนานั้นมักจะหมายถึง พระพุทธรูปบูชามากกว่าพระเครื่องทั่ว ๆ ไป เช่นนี้พระเจ้าจึงเป็นคำเรียกขานพระพุทธรูปที่มักจะประดิษฐานอยู่ตามวัดวาอาราม หรือพระอุโบสถและวิหาร ซึ่งอาจเป็นการแกะสลักหรือปั้นด้วยวัสดุต่าง ๆ ดังเช่น ศิลา สำริด ดินเผา ปูน ไม้ หรือโลหะอื่น ๆ พระพุทธรูปในวัฒนธรรมล้านนาจะหมายถึงรูปที่มีขนาดใหญ่พอที่จะสามารถวางหรือตั้งบูชาได้ด้วย ทั้งนี้พระพุทธรูปนั้นจะปรากฏให้เราเห็นในบริบทของวัฒนธรรมในด้านต่าง ๆ ดังเช่น พิธีกรรม วรรณกรรม ประติมากรรม จิตรกรรม และสถาปัตยกรรม เป็นต้น คำว่าพระเจ้าตามวิธีคิดล้านนาในฐานะที่เป็นพระพุทธรูปจึงเป็นการสร้างสรรค์ปรุงแต่งผ่านงานทัศนศิลป์ เพื่อใช้เป็นสัญลักษณ์สำคัญในทางพระพุทธศาสนาได้อย่างน่าสนใจ พระเจ้าไม้ล้านนามีลักษณะเฉพาะบอกสกุลช่างของท้องถิ่นนั้น นอกจากนี้ยังพบพระเจ้าไม้สกุลช่างอื่นๆ ในตลาดค้าวัตถุโบราณ พระเจ้าพม่า ฉาน มอญ ไทลือ ไทเขิน เขมร ลาว อีสาน พระเจ้าไม้เหล่านี้บางส่วนน่าจะมีอยู่ในท้องถิ่นล้านนามาแต่เดิม บางส่วนอาจย้ายหรือนำเข้ามาในสมัยหลัง ยุคสมัยการสร้างพระเจ้าไม้ในล้านนาจากจารึกพบว่า ส่วนมากมีอายุไม่เกิน 200 ปี หากแต่ในตำนานหลายฉบับได้กล่าวถึงการสร้างพระเจ้าไม้ว่าเกิดขึ้นตั้งแต่สมัยพุทธกาล พระเจ้าไม้บางองค์ที่สมบูรณ์หน้าตักหลายๆ นิ้ว ราคาเช่าหลายหมื่นบาท เมื่อพระเจ้าไม้จึงกลายเป็นของหายากราคาแพงเป็น และเป็นที่แสวงของนักค้าวัตถุโบราณ เพื่อตอบสนองนักสะสม ทั้งที่สะสมด้วยความศรัทธาและเพื่อการค้า มีบ้างที่บูชาในฐานะเป็นตัวแทนของพระพุทธเจ้า และมีบ้างที่ใช้ของตกแต่งสถานที่ เมื่อของเก่าหายากจึงมีการสร้างพระเจ้าไม้เลียนแบบของโบราณ ทั้งการซ่อมแซมบางส่วนและสร้างขึ้นใหม่ทั้งองค์ รูปแบบและเนื้อหาพระเจ้าไม้ในปัจจุบันจึงต่างไปจากอดีต อย่างไรก็ตาม เมื่อพระเจ้าไม้เปลี่ยนที่ประดิษฐานจากวัดสู่เรือน ทั้งในท้องถิ่นและในประเทศ ระยะหลังเท่าที่ได้ศึกษาพบว่าพระเจ้าไม้ย้ายถิ่นไปสู่แดนไกล โอกาสที่คืนสู่ถิ่นเดินนั้นยากยิ่ง ในปัจจุบันตลาดการค้าวัตถุโบราณยังพบพระเจ้าไม้หมุนเวียนเปลี่ยนการชื่นชมอยู่ตลอดเวลาถึงแม้ "ค่า" ของพระเจ้าไม้มีทั้งคงและเคลื่อนไปตามกระแส ทำให้พุทธศิลป์ คำจารึกและเจตนาการสร้างจำเป็นต้องปรับเปลี่ยนตาม ทั้งนี้พระเจ้าในวัฒนธรรมล้านนานั้นมิได้เป็นเพียงการแสดงออกในเชิงรูปลักษณ์ทางกายภาพเท่านั้น หากแต่พระเจ้าในทัศนะของคนล้านนามีความหมายที่เชื่อมโยงกับมิติของจิตวิญญาณ ดังจะเห็นได้จากในคตินิยมแบบล้านนาโบราณเชื่อว่าพระพุทธรูปเป็นเสมือนพระพุทธเจ้าที่ดำรงอยู่ ดังเช่นมี "ประเพณีซ่วยหน้าพระเจ้า" หรือล้างหน้าพระพุทธรูป และการทานข้าวพระเจ้า หรือถวายอาหารแด่พระพุทธรูปในตอนกลางวัน ด้วยเชื่อว่าพระเจ้าประทับอยู่ในวิหาร ซึ่งพอตกกลางคืนแล้วพระเจ้าก็จะประทับนอนบนอาสนาพระเจ้า หรือที่เรียกว่า "ชองพระเจ้า" นั่นคือ พระแท่นพุทธบรรทม แล้วรุ่งเช้าก็จะประทับนั่งหรือยืนตามลักษณะพระพุทธรูปนั้น ๆ เป็นต้น ลักษณะเช่นนี้แสดงให้เห็นถึงความหมายในเชิงสัญลักษณ์ผ่านรูปลักษณ์ของพระพุทธรูปที่พบเห็นในวัฒนธรรมล้านนา อันบ่งชี้ให้เห็นถึงคุณค่าของการดำรงอยู่แห่งพระพุทธเจ้าผ่านตัวตนพระพุทธรูป ที่มีอยู่ในจินตนาการความคิดของผู้คนในชุมชนท้องถิ่น ด้วยเหตุนี้ การค้นหาความหมายของพระพุทธรูปจึงเป็นเครื่องแสดงให้เห็นถึงพลังแห่งจิตวิญญาณผ่านเรื่องเล่า ความเชื่อ และประเพณีพิธีกรรมว่าด้วยพระเจ้าหรือพระพุทธรูป ซึ่งมีปรากฏอยู่อย่างมากมายและกว้างขวางในสังคมล้านนา อันแสดงให้เห็นถึงบทบาทสำคัญของพระพุทธรูปในวิธีคิดท้องถิ่นที่เรียกว่า "พระเจ้า" ซึ่งส่งผลต่อวิถีชีวิตประจำวันของผู้คน อีกทั้งความเชื่อนี้ก็ได้ก่อให้เกิดขนบธรรมเนียมและจารีตประเพณีต่าง ๆ มากมายที่ยังคงถือปฏิบัติสืบทอดต่อกันมาจนกระทั่งปัจจุบัน ที่มา: ปฐม หงษ์สุวรรณ. (2554). ตำนานพระพุทธรูปล้านนา : พลังปัญญาทางความเชื่อและความสัมพันธ์กับท้องถิ่น. กรุงเทพฯ : สำนักงานกองทุนสนับสนุนการวิจัย. วิลักษณ์ ศรีป่าซาง. (2554). พระเจ้าไม้ล้านนา. เชียงใหม่ : วิทอินดีไซน์.